سلامت مادر ضامن سلامت نوزاد

به گزارش سرویس اجتماعی مملکت آنلاین ، سطح قندخون برخی از زنان در طول دوره‌ی بارداری بالا می‌رود که به آن ملیتوس یا دیابت‌بارداری می‌گویند که‌‌‌‌ در هفته‌ی بیست و چهارم یا بیست و هشتم بارداری اتفاق می‌افتد. نتایج تحقیقات در مرکز پیشگیری و کنترل بیماری‌ها نشان داد که 2 تا 10 درصد از زنان باردار در ایالات‌متحده مبتلا به این بیماری هستند. اگر مبتلا به دیابت‌بارداری شوید به این معنی نیست که قبل از این دوره دیابت داشته‌اید یا این که بعد از زایمان، دچار دیابت خواهید شد؛ اما دیابت‌بارداری احتمال ابتلا به دیابت نوع 2 را افزایش می‌دهد.

دیابت‌بارداری، ممکن است قبل از بارداری نیز وجود داشته باشد ولی اولین بار در طی بارداری شناسایی شود. متاسفانه در صورت عدم درمان، می‌تواند خطر ابتلا به دیابت نوع 2 را در عرض 15 - 20 سال آینده در زنان باردار افزایش دهد. اگر این بیماری، خوب مدیریت نشود، کودک را نیز در معرض ابتلا قرار می‌دهد و مادر و کودک هر دو، دچار عوارض جانبی آن در دوره‌ی بارداری و بعد از زایمان خواهند شد.

علائم دیابت‌بارداری

علائم این بیماری به ندرت بروز می‌کند و در صورت آشکار شدن، بسیار خفیف است. این علائم عبارتند از: خستگی، تاری دید، تشنگی مفرط، تکرر ادار و خروپف.

علت دیابت‌بارداری چیست؟

علت مشخصی برای دیابت‌بارداری وجود ندارد اما هورمون‌ها در این بیماری بی‌تاثیر نیستند. زمانی که باردار هستید، بدن برخی از هورمون‌ها را به مقدار بالایی تولید می‌کند. لاکتوژن جفتی انسانی، هورمون‌هایی است که مقاومت انسولین را افزایش می‌دهند و روی جفت تاثیر می‌گذارند و مانع از سقط جنین می‌شوند. به مرور زمان، این هورمون‌ها در بدن افزایش پیدا می‌کند و باعث می‌شود بدن به انسولین (هورمونی که قند خون را تنظیم می‌کند) مقاومت نشان دهد.

انسولین کمک می‌کند گلوکز از خون خارج شود و به سلول‌ها برود (جایی که از گلوکز برای انرژی استفاده می‌شود). در دوره‌ی بارداری بدن به طور طبیعی دچار مقاومت به انسولین می‌شود؛ یعنی گلوکزهای بیشتری در رگ‌های خونی وجود دارد که به کودک منتقل می‌شود. اگر مقاومت به انسولین بیش از حد قوی باشد، سطح گلوکز خون رشد غیرعادی خواهد داشت. در نتیجه فرد مبتلا به دیابت‌بارداری می‌شود.

خطرناک‌ترین عامل ابتلا به بیماری دیابت، اضافه وزن است. ریسک ابتلا به دیابت هنگامی که چربی بدن در اطراف شکم ذخیره شده باشد، بالا است. افرادی که دور شکم‌شان بیشتر از 88 یا 90 سانتی‌متر است، خانم‌های باردار بالای 35 سال، خانم‌هایی که نوزاد قبلی آن‌ها بیش از 4 کیلوگرم وزن داشته‌اند، خانواده‌هایی که سابقه‌ی معلولیت در وابستگان درجه یک دارند و افرادی که سابقه‌ی ابتلا به دیابت‌بارداری را در تجربیات قبلی‌شان داشته‌اند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به دیابت‌بارداری هستند.

افراد با نشانه‌های زیر بیشتر مراقب باشند

* بالای 25 سال هستید و سابقه‌ی دیابت خانوادگی دارید.

* قبل از بارداری اضافه وزن داشتید.

* در دوره‌ی بارداری بیشتر از حالت عادی اضافه وزن پیدا کرده‌اید.

* چند قلو باردار هستید.

* قبلا بچه‌ای با وزن بالای 4 کیلوگرم به دنیا آورده‌اید.

* در گذشته مبتلا به دیابت‌بارداری شده‌اید.

* در گذشته سقط جنین یا زایمان نوزاد نابالغ داشته‌اید.

* دچار سندروم تخمدان پلی کیستیک و اختلال اکانتوسیس نیگریکانس یا بیماری‌های دیگری هستید که با مقاومت انسولین در ارتباط هستند.

* نژاد آمریکایی بومی، آفریقایی، اسپانیایی، آسیایی یا جزایر اقیانوس آرام دارید.

عوارض دیابت‌بارداری

افزایش وزن نوزاد هنگام تولد، مرده‌زایی در 4 هفته‌ی آخر، زایمان زودرس و سندرم زجر تنفس نوزاد، پایین بودن قند نوزاد هنگام تولد و احتمال تشنج از عوارض جانبی دیابت‌بارداری است که بر جنین تاثیر می‌گذارد. فرزندان این مادران، بیش از نوزادان دیگر در معرض ابتلا به چاقی و دیابت نوع 2 در آینده هستند. بالا بودن قند خون در مادران باردار غیردیابتی، احتمال بروز نارسایی قلبی را در نوزاد آن‌ها افزایش می‌دهد. متخصصان دریافته‌اند در زنانی که قبل یا در دوران بارداری دیابت ندارند، با افزایش قند خون در مراحل اولیه‌ی بارداری خطر به دنیا آوردن نوزاد مبتلا به نارسایی قلبی 8 درصد بیشتر می‌شود. همچنین در صورتی که دیابت در مرحله‌ی قبل از حاملگی درمان نشود، خطر سقط، ناهنجاری‌ها و معلولیت‌های جنین، مرده‌زایی و احتمال ابتلای کودک به دیابت و چاقی در کودکی و بزرگسالی تقویت می‌شود. دیابت‌بارداری خطر عفونت ادراری، زایمان زودرس، ابتلا به فشارخون، زایمان سخت و عفونت‌های رحمی را افزایش می‌دهد.

چگونه از دیابت‌بارداری پیشگیری کنیم؟

با تغییر سبک زندگی، انجام فعالیت‌های فیزیکی و رژیم‌غذایی صحیح می‌توانیم از بروز بیماری دیابت پیشگیری کنیم یا آن را به تعویق بیندازیم.

* سبک زندگی‌تان را تغییر دهید. وعده‌های غذایی را در ساعات مقرر مصرف کنید.

* تحرک روزانه داشته باشید و از بی‌تحرکی خودداری کنید. استرس و اضطراب خود را کاهش دهید و روحیه‌ای شاد داشته باشید.

* در صورت ابتلا به دیابت‌بارداری، به متخصص تغذیه مراجعه کنید تا رژیم‌غذایی مخصوص برای‌تان تهیه کند.

* در دوران بارداری میزان وزن‌گیری باید متناسب با شاخص توده‌ی بدنی‌تان (BMI) باشد. پزشک با توجه به قد و وزن‌تان، وضعیت شما را می‌سنجد و میزان وزن‌گیری در بارداری و رژیم‌غذایی شما را پیشنهاد می‌کند.

* بهترین رژیم‌غذایی، رژیم‌غذایی متعادل است که شامل پروتئین، کربوهیدرات و سبزیجات در هر وعده‌غذایی است.

همچنین توصیه‌های زیر نیز در بهبود این مشکل به شما کمک می‌کند

مصرف چربی و روغن (به خصوص چربی‌های اشباع شده) را کاهش دهید. چربی‌های اشباع نشده‌ای که از منابع گیاهی و ماهی به دست می‌آیند مانند روغن زیتون، روغن مغزها و روغن آووکادو، سالم‌‌ترین نوع چربی هستند. سعی کنید اسیدهای چرب امگا 3 بیشتر مصرف کنید؛ زیرا در رفع التهاب و کمک به سلامت مغز و قلب بسیار موثر است. ماهی سالمون و ماهی تون منابع خوبی از اسیدهای چرب امگا 3 هستند. البته میزان مصرف ماهی در بارداری متفاوت است. نباید بیش از 340 گرم در هفته از ماهی استفاده کنید. به جای سرخ کردن مواد غذایی آن‌ها را کباب کنید، بپزید یا در روغن غیراشباع کمی تفت دهید. سعی کنید غذاها را به صورت آب پز استفاده کنید. تا جایی که برای‌تان مقدور است از مصرف فست‌فود، غذاهای شور و غذاهای کنسرو شده بپرهیزید. مصرف قند، برنج، ماکارونی، شیرینی، کیک، شکلات و نوشابه را کم کنید و به جای آن‌ها از آب‌میوه‌های سالم و طبیعی استفاده کنید. از سبزیجات و میوه‌های تازه استفاده کنید. اکثر سبزیجات کربوهیدرات و قند کم دارند؛ بنابراین اگر می‌توانید، دو سبزی را با وعده‌ی اصلی خود انتخاب کنید. همچنین می‌توانید از غذای ترکیب با سبزی مانند خورش کرفس استفاده کنید. نخود یا سبزیجات برگ‌دار گزینه‌های خوبی برای جایگزینی با ذرت هستند. به جای نان سفید و لواش، نان با گندم کامل (سبوس‌دار)، غلات فیبردار و کم شکر را در صبحانه استفاده کنید. مصرف جو و نان‌جو را در سبد غذایی روزانه‌ی خود قرار دهید. جو دو سر خرد شده یا جو دو سر حلقه شده نیز مفید است. هنگام مصرف سالاد از سس کمتری استفاده کنید. برای روی سالاد، سبزی‌های طبخ شده و ظرف پاستا، از روغن زیتون استفاده کنید.

ورزش مناسب

پیاده‌روی تند روزانه به مدت 30 دقیقه در صورت نداشتن منع در دوران بارداری، می‌تواند گزینه‌ی خوبی در پیشگیری و درمان دیابت‌بارداری باشد. ورزش کردن کمک زیادی به کم کردن وزن شما می‌کند و در پایین نگه داشتن وزن اهمیت خاصی دارد. همچنین ورزش منظم حتی اگر به قصد کم کردن وزن نباشد، می‌تواند حساسیت بدن در مقابل هورمون انسولین را بهبود ببخشد. برای ورزش کردن مجبور نیستید که عضو فعال یک باشگاه ورزشی شوید یا رژیم‌های غذایی سخت و خسته‌کننده‌ی مخصوص ورزشکاران را داشته باشید. یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای شروع ورزش کردن، آن است که روزانه به مدت 30 دقیقه پیاده‌روی کنید.

برنامه‌های درمانی دیابت‌بارداری بستگی به سطح قند خون در طول روز دارد. در بیشتر موارد پزشک توصیه می‌کند قبل و بعد از وعده‌های غذایی آزمایش قند خون بگیرید و بیماری خود را با سالم غذا خوردن و ورزش کردن کنترل کنید. در صورت نیاز، تزریق انسولین به برنامه‌ی درمانی اضافه می‌شود. اگر پزشک تشخیص داده است که باید بر سطح قند خون خود نظارت داشته باشید، ابزارهای مخصوص اندازه‌گیری گلوکز را نیز به شما معرفی می‌کند. آن‌ها تزریق انسولین را نیز تا زمان تولد نوزاد تجویز می‌کنند. پزشک به شما خواهد گفت که هنگام پایین آمدن قند خون یا بالا رفتن بیش از حد آن چه کارهایی انجام دهید.

درمان دیابت‌بارداری با طب‌سنتی

بهترین راه برای کنترل دیابت‌بارداری یک رژیم غذایی متعادل است. زنانی که مبتلا به دیابت‌بارداری هستند باید توجه زیادی به مصرف کربوهیدرات (40 تا 50 درصد)، پروتئین (20 تا 25 درصد) و چربی‌ها (25 تا 35 درصد) داشته باشند. غذا خوردن به طور منظم (هر دو ساعت) نیز به کنترل سطح قند خون کمک می‌کند.

کربوهیدرات‌ها

زنان باردار باید روزانه 120 تا 195 گرم کربوهیدرات مصرف کنند که در 3 وعده‌ی غذایی و 2 میان وعده تقسیم می‌شود. مصرف غذاهای سرشار از کربوهیدرات در فواصل مناسب از بالا رفتن قند خون جلوگیری می‌کند. پزشک تعیین می‌کند که روزانه چه مقدار کربوهیدرات باید مصرف کنید. با یک پزشک متخصص تغذیه مشورت کنید تا در برنامه‌های غذایی به شما کمک کند. کربوهیدرات‌های سالم شامل غلات کامل، برنج قهوه‌ای، سبزیجات نشاسته‌دار، میوه‌های کم قند، نخود، لوبیا، عدس و دیگر حبوبات می‌شود.

پروتئین

زنان باردار باید روزانه حداقل 60 گرم پروتئین مصرف کنند. منبع غنی برای پروتئین گوشت بدون چربی، لبنیات، ماهی و چربی‌‌های سالم هستند که برای اضافه کردن به برنامه غذایی می‌توان آجیل‌های خام، تخمه‌ها، روغن زیتون و روغن آووکادو را نام برد.

عوارض جانبی دیابت‌بارداری

اگر دیابت‌بارداری به خوبی کنترل نشود سطح قند خون در طول دوره‌ی بارداری بالا می‌رود و در نتیجه روی سلامت نوزاد نیز تاثیر می‌گذارد که ممکن است نوزاد با مشکلات زیر مواجهه می‌شود: وزن بالا، مشکلات تنفسی، قند خون پایین، دیستوشی شانه (سخت‌زایی) و امکان بالای ابتلا به دیابت در آینده. به همین دلیل باید دیابت‌بارداری را با کمک برنامه‌های درمانی پزشک کنترل کرد.

آیا می‌توان از دیابت‌بارداری جلوگیری کرد؟

جلوگیری از دیابت‌بارداری غیرممکن است اما عادت‌های سالم مانع از پیشرفت این بیماری می‌شود. اگر باردار هستید و یکی از فاکتورهای خطرناک دیابت‌بارداری را دارید، سعی کنید غذاهای سالم بخورید و ورزش کنید. حتی فعالیت‌های کوچک مثل پیاده‌روی هم موثر است. اگر تصمیم دارید باردار شوید و اضافه وزن دارید، ابتدا با کمک پزشک، وزن‌تان را کم کنید. کم شدن حتی مقدار ناچیزی از وزن، احتمال ابتلا به بیماری دیابت‌بارداری را کاهش می‌دهد.