چرا زوجین بچه نمی‌خواهند

به گزارش مملکت آنلاین ، سال‌های نه چندان دور اغلب عروس‌ها در سالگرد ازدواجشان بچه‌ای در بغل یا درشکم داشتند. زمان جنگ بود و کشور نیاز به نیروی جوان داشت. خیلی از اداره‌ها به خانواده‌های 6 نفره به بالا بیشتر و زودتر امکانات می‌دادند. تا چشم برهم زدیم بچه‌های متولد زمان جنگ، بزرگ شدند و ازدواج، تحصیل، کار و اشتغال‌شان دغدغه همه اعم از خانواده‌ها و مسوولان شد. سیاست کلی کشور به سمت کنترل جمعیت رفت و از روزهایی که حتی روی جعبه‌های دستمال کاغذی و برنامه کودک فرزند کمتر- زندگی بهتر را تبلیغ می‌کردند نزدیک به دو دهه گذشت. اما این روزها کار به جایی رسیده که طبق آمار خانوارهای ایرانی در سال‌های اخیر چندان تمایلی به فرزندآوری ندارند.چرا زوجین بچه نمی‌خواهند؟

یا به تک ‌فرزندی روی آورده‌اند؟ اینها پرسش‌هایی است که به تدریج به‌عنوان یکی از چالش‌های اجتماعی مطرح می‌شود چرایی این قضیه را با دکتر« مریم سادات ظهوریان» کارشناس ارشد جامعه‌شناسی بررسی کردیم.

- این موضوع که نسل جدید و زوج‌های جوان دیگر تمایلی به بچه دار شدن وفرزندآوری ندارند ریشه اقتصادی دارد یا فرهنگی؟

بچه دار نشدن زوجین شاید به نوعی ناشی از ترس باشد؛ این ترس می‌تواند جنبه اقتصادی داشته باشد از جهت اینکه در حال حاضر زوج‌ها به نوعی بلند پرواز شده اند چه برای خودشان، چه برای فرزندان‌شان. همانطور که جوان‌ها دوست دارند و منتظرند همه امکانات برای‌شان فراهم بشود و بعد ازدواج کنند برای بچه‌دار شدن هم همین طرز تفکر را دارند. چون زمینه فراهم کردن این را در خودشان نمی‌بینند بنابراین از بچه‌دار شدن امتناع می‌کنند، این از بحث اقتصادی اما بحث فرهنگی: زوجین ممکن است از مناطق، جغرافیایی و فرهنگ‌های مختلف با همدیگر ازدواج کنند به همین خاطر آن‌هایی که می‌خواهند عاقلانه‌تر عمل کنند می‌گویند ما باید اول خودمان نسبت به یکدیگر شناخت کامل پیدا کنیم و بعد نفر سوم را اضافه کنیم. زوجین یک سری فاکتورهایی را برای تهیه امکانات فرزندشان دارند و علاوه بر این نمی‌خواهند فرزندان آینده‌شان شاهد کشمکش‌ها و احیانا ناسازگاری اول زندگی باشند.

ترس از جدایی و یا عدم تفاهم دلیل دیگری است که برای بچه‌دار شدن بیشتر فکر کنند. برخی دیگر هم می‌گویند ما خودمان یکسری از لذت‌های اول زندگی را ببریم بعد دست و پای خودمان را ببندیم، مثلا سفرهای‌مان را برویم و خانه‌مان را بخریم بعد بچه‌دار شویم. البته محدودکننده‌های دیگری هم داریم، سرگرمی زوجین بیشتر از قبل شده است مثلا خانم ورزش می‌کند و دوست دارد خودش را به جایی برساندیا تحصیل می‌کند و دوست دارد تحصیلاتش را ادامه بدهد. از همه مهم‌تر اشتغال که ممکن است به دلیل نیاز اقتصادی باشد یا نه چون خانم تحصیل کرده است یک نیاز اجتماعی و فرهنگی برای اشتغال دارد از سوی دیگر قبلا زوجین در کنار خانواده و نزدیک خانواده بودند و می‌توانستند بعد از بچه دارشدن بچه‌ها را به پدربزرگ و مادربزرگ بسپارند و روی کمک آن‌ها حساب کنند. تمام این مسائل اجتماعی و فرهنگی به غیر از دغدغه‌های اقتصادی خودش به امتناع از فرزند آوری دامن می‌زند.

فرزندآوری به‌موقع، نه‌تنها باعث می‌شود که پدر و مادر به شکل بهتری به تربیت فرزندان خود بپردازند، بلکه بقا و انسجام خانواده را نیز استحکام بیشتری می‌بخشد.

- ترس از آینده مبهم چقدر واقعی است؟

گاهی اوقات می‌شنویم که جوان‌ها می‌گویند با این همه مشکلات اقتصادی و اجتماعی تولد یک بچه در این شرایط فاجعه است در حالیکه پدرو مادرهای ما ابتدا بچه دارشدند و به تدریج زندگی شان سروسامان گرفت.یا زمان جنگ تحمیلی با آن شرایط سخت اغلب خانواده‌ها 5-6 بچه داشتند که بیشترشان هم بسیار خوب تربیت شدند.

بلندپروازی‌هایی که بسیاری از جوان‌ها دارند و دل‌شان می‌خواهد همه چیز را به نحواحسن همان اول زندگی داشته باشند باعث شده که فرد بخواهد یک شبه به همه چیز برسد که این غیر ممکن است. وگرنه تمام افراد موفق چه از جنبه اقتصادی چه از جنبه فرهنگی ابتدا گام به گام پیش رفته‌اند تا به جایی رسیده‌اند. ما در باورهای مذهبی‌مان توکل به خدا را در هرکاری داریم در عین حالی که معتقدیم باید تلاش کنیم توکل به خدا را هم باور داریم. خداوند فرموده است که روزی، ازدواج، فرزند، خانه و سفر مکه را می‌رساند. باورها خیلی تاثیرگذار است که همه این‌ها به نوع تعلیم و تربیتی خانواده‌ها برمی‌گردد. درحال حاضر وقتی دختری می‌خواهد ازدواج کند خانواده‌اش انتظار دارند داماد هم ردیف و همسان با پدر عروس مال و منال داشته باشد تا شرایط رفاهی دختر بعد از ازدواج کمتر از شرایط خانه پدری‌اش نباشد؛ همین موضوع به نسل بعدی هم انتقال پیدا می‌کند و می‌گوید: بچه من کمتر از من که هیچ، بلکه باید بیشتر از من امکانات داشته باشد به نظر من بهتر است زن و مرد مرحله به مرحله با همکاری هم به دنبال ایده‌آل‌های خود بروند.

- قبول دارید که تفکرعدم تمایل به فرزندآوری یک شبه به وجود نیامده است و سیاست‌های غلط و تبلیغات دهه‌های قبل که القا می‌کرد فرزند کمتر= زندگی بهتر روی تفکر نسل جوان اثر زیادی گذاشته است و الان نتیجه آن تبلیغات را می‌بینیم؟

دقیقا! این موضوع خیلی عمیق و ریشه دار است در دنیای امروز تبلیغات حرف اول را می‌زند شرایط آن زمان ایجاب می‌کرد که شعارهای درباره فرزند کمتر داده شود به همین خاطر تبلیغات به این قضیه خیلی دامن زد که وقتی فرزند کمتر است زندگی بهتر می‌شود و با افزایش تعداد بچه‌ها رسیدگی و امکانات کمتر می‌شود. حتی پسرها وقت ازدواج سراغ خانواده‌هایی می‌رفتند که تعداد فرزندان‌شان کمتر بود تا استفاده بیشتری از قِبَل این قضیه ببرند. درحال حاضر بچه‌های دهه هفتاد که اغلب تک فرزند یا نهایت 2 فرزندی هستند نهایت 27 سالشان است هنوز آینده‌ای از این‌ها در ذهن‌مان نداریم که در آینده چه مشکلاتی خواهند داشت. ما تک فرزندی را فعلا در نسل اول تجربه می‌کنیم هنوز به نسل دوم و سوم نرسیده که ببینیم چه معایبی پشت این داستان است به همین خاطر فعلا مزایا و رونمای این را می‌بینند باید با تبلیغات و سیاست‌های کلی، آینده این بچه‌ها را برای نسل بعدی ترسیم کنیم نسل‌های آینده باید بفهمند که چه آینده‌ای در انتظارشان است که همیشه والدین در کنارشان نیستند، تا ابد جوان نمی‌مانند و درآینده خودشان به مضرات آن پی خواهند برد. همچنین سیاست‌های تشویقی و تسهیلاتی را برای این نسل در نظر بگیریم تا خودشان به فرزند آوری راغب شوند.

- سلبریتی‌ها و هنرپیشه‌ها که جلوی چشم مرپم ودرویترین جامعه هستند و به نوعی الگوی جوان‌ها به حساب می‌آیند اغلب ازعدم تمایل به ازدواج و فرزند اوری حرف می زنند ٬ به طور مثال رضا عطاران یا فرهاد آییش که می‌گویند ما از اول قرار گذاشتیم بچه دار نشویم- این افراد دراین قضیه چقدر تاثیر دارند؟

در همه دنیا این قشر- درست یاغلط - الگو مردم خصوصا جوان‌ها هستند و کشورماهم استثنا نیست. این‌ها کسانی هستند که رفتارشان روی دیگران اثر می‌گذارد. بی‌شک سبک زندگی این‌ها مورد تقلید دیگران قرار می‌گیرد. همیشه هم سبک زندگی‌شان درست نیست. من این موضوع را از لحاظ جامعه‌شناسی نگاه می‌کنم. سلبریتی‌هایی که مدام این موضوع را تکرار می‌کنند که دوست ندارند ازدواج کنند و خانواده تشکیل بدهند یا اگر ازدواج کرده‌اند دوست ندارند بچه‌دار شوند عملا خانواده را زیر سوال می‌برند. خانواده پایه جامعه است اگر خانواده را زیر سوال ببریم و از طرف دیگر بخواهیم جامعه را بسازیم این‌ها با هم درتضاد هستند. ما ابتدایی‌ترین بعد جامعه را خراب می‌کنیم بعد می‌خواهیم یک بنای خوب بسازیم. باید اجتماعی شدن را از خانواده شروع کنیم. وقتی ما خانواده را زیر سوال ببریم، خانواده‌ای که پایه جامعه است قطعا نمی‌توانیم جامعه خوبی را بسازیم.

- این روزها چیزهایی عجیب و غریبی می‌بینیم و می‌شنویم مثلا گفته می‌شود نگهداری سگ و گربه می‌تواند جایگزین فرزند شود و جای بچه آدم را بگیرد!

می‌گویند همسرت کجای زندگی‌ات است؟ یکی پاسخ می‌دهد پایم و دیگری می‌گوید سرم ! اگر طرف خودش را سر ببیند همسرش را تاج اگر خودش را پا ببیند همسرش را کفش. اگر من خودم را دراین حد بدانم که بتوانم عاطفه، نیازها و احساساتم را در حد یک حیوان بررسی کنم شاید بتوانم یک حیوان را جایگزین خودم کنم. هنر و ماحصل زندگی والدین در فرزند خلاصه شده است این فرزند می‌خواهد یکی باشد یا 5 تا؛ یعنی من خودم را در حدی می‌دانم که ماحصل زندگی ام فرزندانم باشند چیزی که سعی می‌کنم ماحصل زندگی ام را به پایش بریزم آن شخصیت من است. اما اگر فردا از من بپرسند ماحصلش زندگی‌ات چی بوده است و زندگی، پول، عمر خود را صرف چه چیزی کرده‌ای؟ من سگ را نشان بدهم و بگویم من همه وقتم را پای این ریختم؟ چندی قبل خانواده‌ای را دیدم که به همراه سگ‌شان بیرون آمده بودند یکی از افراد آن خانواده از همان شیربستنی که خودش می‌خورد با قاشق به سگش می‌داد!!! واقعا شرمم شد که چطور این حیوان را همپای خودش کرده است. البته سگ مخلوق خداست اما نمی‌تواند به عنوان نتیجه یک زندگی حساب شود.

- قبول کنیم که عدم تمایل به فرزند آوری موضوعی شخصی نیست و نتیجه آن به تمام جامعه برمی‌گردد به جز اینکه در آینده کشور ما کشور پیری می‌شود بچه‌دار نشدن نسل جوان چه تبعاتی خواهد داشت؟ این کار چه ضربه‌ای به جامعه و خانواده وارد می‌کند؟

صرف نظر از اینکه نسل جدید یک سری از مفاهیم عاطفی احساسی و حتی اقوام نسبی- سببی که ما داشتیم را ندارند و نسبی‌ها هم به نوعی برای‌شان کم رنگ شده‌اند پدربزرگ و مادربزرگ دیگر رنگ گذشته را ندارد خواهر و برادر و خاله و عمه و دایی هم نیست، خلاهای عاطفی ایجاد شده و نیازهای عاطفی و احساسی این نسل زیر سوال رفته است اگر چه دوستان هستند اما هیچکدام از این‌ها نمی‌تواند جایگزین افراد خانواده و همخون شوند. چند سال بعد میانگین سن جمعیت بالا می‌رود و جامعه پیر می‌شود و یکسری نیازمندی‌های سالمندی پیش می‌آید که مشکلات و دردسرهای خودش را خواهد داشت.

- کاری به اینکه دولت چه کارهایی جهت تشویق زوجین جوان برای فرزندآوری می‌تواند انجام بدهد ندارم، ما خودمان باید چکار کنیم من به عنوان مادر چکار کنم که در آینده فرزندم تمایل به بچه‌دار شدن داشته باشد؟

متاسفانه ما کشورهای رو به توسعه یک پیشرفت همگام نداریم پیشرفت کردن و توسعه پیدا کردن گام به گام دارد ما توسعه را نردبانی نرفتیم و جهشی رفتیم از یک مرحله به مرحله بعد پریده‌ایم. در آن واحد یکسری آداب‌های‌مان مدرن و یکسری سنتی شده‌اند. از یک طرف خودمان را وارث فرهنگ چندهزار ساله می‌دانیم و از طرف دیگر سگ را- که در فرهنگ ایرانی ما جایی ندارد- جایگزین فرزند می‌کنیم. اما من به عنوان مادر وظایفی در قبال بچه‌ام دارم که نه دوست، نه کار و نه ورزش هیچکدام نمی‌تواند پرکند. مادر اگر مادری کند و محبت مادری را به پای بچه‌اش بریزد این بچه یاد می‌گیرد که با بچه خودش هم اینطور باشد. وقتی من پدربزرگ و مادر بزرگ را از بچه گرفتم و مهد کودک را جایگزین کردم- مربی مهد چقدر فرصت محبت کردن به بچه من را دارد؟- بچه من محبت کردن را یاد نگرفته، چون این نیاز عاطفی درونی است می‌رود به دنبال اینکه این نیاز را به سگ و گربه و منتقل کند ریشه این‌ها از خانواده است. ما اول باید چیزی را یاد بچه‌های‌مان بدهیم و بعد از آن‌ها انتظار داشته باشیم حالا که یاد گرفتی ابراز کن وقتی من چیزی به بچه‌ام یاد ندهم چه انتظاری دارم؟ لذا همه این‌ها باید از دامن خانواده برداشت شود