ساماندهی دستفروشان مستلزم توجه مدیران شهری

به گزارش مملکت آنلاین ، آدامس با هر طعمی، هزار تومان، خانم میخری؟ آقا شما چی؟ نمیخری؟ بیسکوئیت هم دارم ها، چهارتاش پنچ تومان، آب معدنی هم هست، هزار و پانصد تومان، کسی نمیخواد؟

با این زمزمه های بلند، سرم را بلند کرده و خیره به صاحب صدا، نگاه کردم؛ پسرک دستفروشی مواجه شدم که شلوار جین و تیشرت قرمزی بر تن داشت، ایستگاه قبلی سوار اتوبوس شده و نا امیدانه و بدون فروش حتی یک عدد از اجناسش، آماده پیاده شدن در ایستگاه بعدی بود.

غافل از این که احتمال دارد به مقصد خیلی دیرتر از آنچه انتظار می رود برسم، همراه با پسرک پیاده شدم، متوجه صدای قدم هایم که شد، با اخم نگاهی به سر تا پایم انداخته و سپس سریعتر از حد معمول به سمت صندلی ها رفت.

ایستادم، او مشغول شمردن پول های نامرتبش شد و من با خود برای صحبت با وی، این پا و آن پا می کردم، نمی دانستم باید با چه روش و سخنی سر صحبت را با پسرک آغاز کنم؛ بالاخره پس از گذشت دقایقی، دل به دریا زدم و به سمتش راه افتادم!

سلام!

دوباره با نگاه اخم مانند مواجه شدم، بدون هیچ پاسخی باز هم مشغول کار خویش شد.

دوست داشتم از تمام دلهره، نگرانی و مشکلاتش بدانم، به همین دلیل دوباره لب به سخن گشودم.

می خواستم باهات حرف بزنم، اجازه می دهی کنارت بنشینم؟

با همان اخم تصنعی، دلیل اشتیاق مرا نسبت به هم صحبتی با خود پرسید؛ و من در جواب او لبخندی زدم: من خبرنگار هستم، دوست دارم از مشکلات و نگرانی های مشترک خودت و هم صنفانت بدانم تا برای حل آن قدمی بردارم، با من مصاحبه می کنی؟

با حرف هایم قانع نشد و پس از ده دقیقه صحبت، سرانجام توانستم وی را متقاعد کنم که من صرفا یک خبرنگار هستم و هیچ ضرری برای وی ندارم.

قبل از صحبت نیز حدس می زدم که مشکلات بسیاری را در زندگی این اقشار از جامعه جاری باشد، لذا خود را برای شنیدن هر نوع دردی آماده کرده بودم.

میتوانم سنت را بدانم؟

19 سالمه، چندماه دیگه میشم 20 ساله!

هنگامی که از او سرگذشتش و دلیل دستفروشی اش را پرسیدم، گفت: هیچ کس دوست ندارد کمی وسائل دستش بگیرد و برای خرید آن ها به این و آن التماس کند و گاها نیز به خاطر شغلش کتک هم بخورد، اما روزگار، مجبور به انجام کارهایی می کند که هیچ وقت انتظارش نداری.

از چندسالگی در این شغل مشغول هستی؟

زمانی که این شغل را انتخاب کردم، 14 ساله بودم.

دلیل این که دستفروشی را انتخاب کردی چه بود؟

پدرم سه سال بود که به دام اعتیاد گرفتار شده بود؛ اوایل زندگی متوسط و خوبی داشتیم اما بعدها به دلیل زیاده روی پدرم در اعتیاد، مجبور شدم به دنبال کار بروم و خرج مواد پدرم را پیدا کنم چراکه اگر مواد استعمال نمی کرد، یا ما را کتک می زد و یا اقدام به کارهایی می کردم که باعث خجالتمان می شد.

می توانستم به دنبال کارهای دیگری هم بروم اما چون هم سنم کم بود و هم تحصیلات خوبی نداشتم، مجبور شدن دستفروشی کنم.

نخستین بار از آدامس فروشی شروع کردم، پول تو جیبی هایم را جمع می کردم و بعد با خریدن چند بسته آدامس، آن ها را در ترمینال می فروختم سپس با فروش آن ها یک بسته اضافه تر از قبل می خریدم و به همین روال ادامه دادم.

پسرک با کشیدن آه سوزناکی، ادامه داد: اعتیاد مرا بدبخت کرد، شاید علت فوت مادرم هم بدبختیمان بود...

یکی از گلایه های وی، عدم خرید مردم از او بود، می گفت که مردم علاوه بر این که از ما خرید نمی کنند، نگاه تحقیر آمیزی به ما دارند، در بسیاری از اماکن مورد تحقیر و حتی در مواقعی مورد آزار و ضرب و شتم نیز شده ایم.

وی ادامه داد: افرادی هم هستند که هر بار از من خرید می کنند و به نوعی مشتری دائمی ام محسوب می شوند، اما زمان خواب که به نگاه های تحقیر آمیز و دل سوزی مردم فکر می کنم، دوست دارم وقتی می خوابم دیگر صبح بیدار نشوم تا مجبور به تحمل این دیدگاه ها نباشم.

صحبت هایمان دردآور بود، اما به هر سختی که بود سوال بعدی خود را پرسیدم؛ الان هم به دلیل خرج اعتیاد پدرت کار میکنی؟ ادامه تحصیل ندادی؟

خیر؛ پدرم قریب به دو سال است که فوت کرده، مدرسه را تمام کردم اما برای قبولی در دانشگاه و هزینه آن کار می کنم.

با برقی که در چشمانش نمایان بود؛ ادامه داد: می خوام درسم را بخوانم اما نمی دانم آیا واقعا به جایگاهی خواهم رسید یا نه؛ من که پارتی ندارم اما می خواهم تمام تلاشم را بکنم تا فردا مدیون خودم نمانم.

می توانم بپرسم روزانه چقدر درآمد داری؟

قبلا فروش خوبی داشتم مثلا روزانه از یکصد هزار تومان تا دویست و گاها سیصد هزار تومان درآمد داشتم؛ اما اکنون مردم خیلی کم خرید می کنند و به سختی روزانه پنجاه تا صد هزار تومان فروش دارم.

با حرف هایش بغضی در گلویم نشست، شاید به خاطر سرد و گرم روزگار بود که بیشتر از سنش، می دانست؛ تلاش و پشتکار وی واقعا در وجودم قابل تحسین بود.

دستفروشی، از جمله پدیده هایی است که در سال های اخیر به صورت بسیار واضح به ویژه در کلانشهرها با آن مواجه بوده ایم؛ سامادهی دستفروشان به مدیریت شهری وابسته است چراکه در صورت عدم انجام این کار، با چهره ناخوشایندی روبه رو خواهیم شد.

همچنین با ساماندهی این قشر، می توان علاوه بر ایجاد فرصت های شغلی برای افراد، بازارهای اجتماعی نیز راه اندازی کرد.

اما نباید برای ساماندهی افراد دستفروش، به صورت قهرآمیز برخورد کرد چراکه سبب بیکاری و در پی آن موجب آسیب های اجتماعی نیز می شویم، لذا باید در برخورد با دستفروشان، اقتصاد، آسیب اجتماعی و به دنبال آن جامعه را نیز مورد توجه قرار داد.

برای مثال اگر با دستفروشی به طوری زشت و قهرآمیز برخورد شود؛ ممکن است آن فرد برای تلافی تمام ضربه های روحی خویش و رهایی از بحران فکری و بیکاری، دچار اعتیاد، دزدی و یا حتی تکدی گری شود؛ که همین سبب می شود در آینده برای رهایی از تنهایی، افراد بسیاری را نیز برای همکاری دعوت کنند.

بازار دستفروشان به گونه ای است که بانک اطلاعات و آمار صحیحی از آن در دسترس نیست لذا همین سبب شده تا این بازار به حال خود رها شود؛ در صورتی که ساماندهی و مشخص نمودن مکان و زمان مناسب برای افراد، همانند بازار هفتگی، می تواند نتیجه خوبی را در برداشته باشد؛ همچنین گفتنی است این اقدام با برنامه ریزی و صرف حوصله، یقینا قابل اجرا می باشد.

یکی از اتفاقات مثبتی که دستفروشی در پی دارد این است که در فروش برخی از کالاها از سود بسیار جلوگیری می شود، بدین گونه که دستفروشی اقتصاد غیر رسمی بازار محسوب می شود و مغازه داران همان کالا را با قیمت بالاتر، با همان کیفیت به دست مصرف کننده می سپارند و عرضه کالا توسط دستفروش با قیمت پایین تر، تعادل مطلوبی را در بازار ایجاد می کند.

اما نقطه ضعف و منفی ماجرا، عرضه کالاهای قاچاق به دست دستفروشان است، به جرات می توان گفت، یک سوم کالاهای دستفروشان، قاچاق می باشد و در اینجا لازم است با وارد کننده قاچاق برخورد شود و نه دستفروش!

سد معبر از دیگر مسائلی است که مورد ناراحتی و نارضایتی مردم به ویژه بازاریان قرار می گیرد، چراکه بیشتر دستفروشان با بساط کردن کالاهای خود در مقابل مغازه داران و همچنین در مسیر رفت و آمد افراد پیاده، سبب اختلال در کسب و کار بازاریان می شوند.

با وجود گلایه ها و شکایت های بسیار در سال، اما هنوز در حوزه ساماندهی قشر دستفروشان و مقابله با آنان، اقدام مناسبی توسط شهرداری و شورای اسلامی شهر تهران، انجام نگرفته است؛ گفتنی است در صورت برخورد نیز، مدیران شهری به گونه ای عمل می کنند که مردم در حمایت از دستفروشان بر می خیزند؛ گاها نیز این قشر، به قدری به حال خود رها می شوند که مکان های تاریخی، هنری و طبیعی شهر به تسخیر دست آنان در می آید.

باتوجه به اقدامات انجام گرفته در سال های گذشته، می توان این موضوع را به خوبی متوجه شد که مدیران شهری، اراده و برنامه ریزی درستی در این مورد ندارند و توانایی برداشتن قدم درست را در مدیریت خود ندارند.

در ادامه برای تکمیل گزارش خود، تصمیم گرفتم سخنان مسئولین ذی ربط را در رابطه با ساماندهی این قشر از جامعه را بررسی کنم اما متاسفانه تنها یکی از مسئولان در این باره اظهار نظر کرده است و در گفت و گو با دیگر افراد مربوطه، تنها به این مسئله اشاره کردند که بله، ساماندهی دستفروشان در دست مطالعه است.

افشین حبیب زاده، عضو کمیسیون نظارت و حقوقی شورای شهر تهران در هفتم مرداد ماه سال جاری، به فوریت ساماندهی مشاغل سیار و بی کانون در شهر تهران اشاره کرده و گفت: دلیل فوری بودن این طرح، گله مندی مردم از دستفروشان در شهر، به ویژه در منطقه 15 می باشد.

وی با اشاره به این که با دستفروشی به هیچ عنوان مخالف نیستم، افزود: اما باید این مشاغل را ساماندهی کرد لذا در این خصوص شهرداری در دوره های مختلف برای ساماندهی دستفروشان ورود کرده که بعضا موفق و در گاهی مواقع طرح شکست خورده است.

حبیب زاده در پایان به ورود هرچه سریعتر و ساماندهی فوری این قشر از جامعه نیز اشاره کرد.

گزارش: فرخنده امیری