افراد دارای افکار خودکشی می‌توانند با خطوط ۱۴۸۰ و ۱۲۳ تماس بگیرند
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور با تأکید بر ضرورت رویکرد جامع در پیشگیری از خودکشی گفت: سازمان بهزیستی کشور در چارچوب وظایف قانونی خود، خدمات مختلفی را برای پیشگیری از خودکشی و مداخله در بحران ارائه می‌دهد و افراد دارای افکار خودکشی می‌توانند با خطوط ۱۴۸۰ و ۱۲۳ تماس بگیرند.
به گزارش مملکت آنلاین، سیدحسن موسوی‌چلک روز چهارشنبه در نشست علمی تخصصی پیشگیری از خودکشی با اشاره به سابقه فعالیت سازمان بهزیستی در حوزه پیشگیری از خودکشی اظهار کرد: خط ۱۴۸۰ با عنوان «صدای مشاور» بیش از ۳۰ سال سابقه دارد و به عنوان یکی از نخستین خدمات تلفنی مشاوره‌ای در این حوزه فعالیت کرده است. همچنین خط ۱۲۳ اورژانس اجتماعی به صورت شبانه‌روزی در سراسر کشور در دسترس مردم قرار دارد و افراد می‌توانند برای دریافت خدمات مورد نیاز خود با آن تماس بگیرند.
وی افزود: برای افرادی که به هر دلیل امکان برقراری تماس تلفنی ندارند نیز سامانه پیامکی ۲۰۰۰۰۱۲۳ راه‌اندازی شده است و همکاران بهزیستی به صورت شبانه‌روزی پیام‌های دریافت‌شده در این سامانه را پاسخ می‌دهند.
به گفته موسوی‌چلک، این سامانه به‌زودی به صورت عمومی معرفی خواهد شد.
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه مداخله در خودکشی نیازمند آموزش و تخصص است، ادامه داد: هر فردی نمی‌تواند در موضوع خودکشی مداخله کند و این موضوع با پند و نصیحت قابل حل نیست؛ به همین دلیل سازمان بهزیستی دوره‌های آموزشی مختلفی را با استفاده از ظرفیت استادان و متخصصان این حوزه در سراسر کشور برگزار کرده است.
موسوی‌چلک با اشاره به ضرورت همکاری بین‌بخشی در حوزه پیشگیری از خودکشی گفت: سازمان بهزیستی معتقد است پیشگیری از خودکشی باید در سطوح مختلف دنبال شود و همه ظرفیت‌های مرتبط، از جمله وزارت بهداشت، آموزش و پرورش، انجمن‌های علمی و سایر دستگاه‌ها در این زمینه همکاری داشته باشند.
وی همچنین از اجرای یک برنامه مداخله‌ای در ۱۶ استان دارای آمار بالاتر خودکشی خبر داد و گفت: در این برنامه افرادی که با ۱۴۸۰ تماس گرفته‌اند و افکار یا سابقه اقدام به خودکشی داشته‌اند یا از خدمات اورژانس اجتماعی استفاده کرده‌اند، تحت مداخلات تخصصی مددکاری اجتماعی قرار می‌گیرند.
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور افزود: این برنامه پیش‌تر به صورت مدیریت‌شده و علمی در تهران اجرا شده و اکنون به یک شیوه‌نامه تبدیل شده است تا در ۱۶ استان اجرا شود. همچنین افرادی که سابقه اقدام به خودکشی در خانواده آنها وجود دارد نیز در این برنامه مورد توجه قرار گرفته‌اند.
موسوی‌چلک با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت دستگاه‌های مختلف اظهار کرد: اگر فردی در آموزش و پرورش اقدام به خودکشی کند یا فردی پس از اقدام به بیمارستان مراجعه کند، باید به جای موازی‌کاری، از ظرفیت‌های موجود دستگاه‌ها برای مداخله و ارائه خدمات استفاده کنیم. سازمان بهزیستی آمادگی خود را برای این همکاری اعلام کرده است.
وی با اشاره به ضرورت توجه به شرایط متفاوت مناطق کشور گفت: نمی‌توان برای استان‌هایی مانند ایلام و کرمانشاه همان برنامه‌ای را اجرا کرد که برای شهرکرد، بیرجند یا سایر مناطق در نظر گرفته می‌شود؛ برنامه‌های پیشگیری باید متناسب با زیست‌بوم و شرایط اجتماعی هر منطقه طراحی و اجرا شوند.
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور همچنین «مراقبت از مراقبین» را از دیگر موضوعات مهم در این حوزه دانست و گفت: افرادی که در حوزه مداخلات خودکشی فعالیت می‌کنند باید مورد حمایت قرار گیرند تا در معرض آسیب‌های ناشی از مواجهه مداوم با بحران و ترومای ثانویه قرار نگیرند.
موسوی‌چلک در ادامه، فراگیری، جامعیت، کفایت، پایداری و اثربخشی را از ویژگی‌های ضروری برنامه‌های پیشگیری از خودکشی عنوان کرد و گفت: مردم در سراسر کشور باید دسترسی به‌موقع به خدمات داشته باشند و برنامه‌ها نباید با تغییر مسئولان متوقف شود. همچنین اگر برنامه‌ای اثربخش نباشد، باید در ادامه آن تردید کرد و درباره استمرار آن تصمیم گرفت.
وی با اشاره به اجرای طرح ملی سنجش سلامت روان اظهار کرد: در این طرح، بیش از ۴۳۵ هزار نفر پس از طی مراحل مختلف، فرم‌های مربوط را تکمیل و نهایی کردند و بیش از ۷۰ هزار نفر در گروه افراد پرخطر قرار گرفتند. اطلاعات این افراد به شهرستان‌ها ارسال شد و پیگیری‌های لازم برای برقراری تماس و ارائه خدمات انجام گرفت.
به گفته معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور، در این طرح بیش از ۹۳ درصد افرادی که از خدمات استفاده کرده‌اند، رضایت خود را اعلام کرده‌اند و طی یک سال بیش از ۶۸ هزار خدمت از طریق صدای مشاور به مردم ارائه شده است که بخشی از این خدمات مربوط به موضوع خودکشی بوده است.
موسوی‌چلک با تأکید بر اینکه خودکشی را نباید یک مسئله صرفاً سازمانی دانست، گفت: همه دستگاه‌ها و نهادها باید ظرفیت‌های خود را در کنار یکدیگر قرار دهند و فارغ از اینکه چه دستگاهی متولی موضوع است، برای حل مسئله همکاری کنند.
وی خاطرنشان کرد: خودکشی یک جزیره نیست و با سایر مسائل اجتماعی ارتباط دارد؛ هرچه سرمایه اجتماعی، سرمایه روان‌شناختی و سرمایه فرهنگی در جامعه تقویت شود، می‌توان انتظار داشت آسیب‌های اجتماعی نیز کاهش پیدا کند. هدف همه این اقدامات باید فراهم کردن شرایط بهتر برای زندگی مردم و بهبود حال جامعه باشد.
رونمایی از پلتفرم پیشگیری از خودکشی فانوس
همچنین حمید پیروی نایب‌رئیس جمعیت علمی پیشگیری از خودکشی و دبیر قرارگاه پیشگیری از خودکشی استان تهران، با اشاره به ضرورت ارتقای سواد سلامت و خودمراقبتی در جامعه، از رونمایی پلتفرم پیشگیری از خودکشی موسوم به «فانوس» با هدف ارائه آموزش، ارزیابی و خدمات حمایتی در حوزه پیشگیری از خودکشی خبر داد و گفت: ۵۵ هزار خانواده در کشور درگیر مساله خودکشی هستند.
وی گفت: مبنای نظری پلتفرم «فانوس» بر توانمندسازی افراد، خانواده‌ها و جوامع استوار است تا بتوانند سلامت خود را ارتقا دهند، با بیماری‌ها و شرایط ناتوان‌کننده مقابله کنند و در مواجهه با مشکلات، سازگاری مناسبی داشته باشند؛ به‌گونه‌ای که بتوانند به خود و دیگران کمک کنند.
پیروی افزود: پلتفرم فانوس تلاش می‌کند این رویکرد را در حوزه سواد سلامت و خودمراقبتی دنبال کند و در کنار ارتقای سواد سلامت افراد، زمینه دسترسی آسان‌تر مردم به خدمات مورد نیاز را نیز فراهم کند.
به گفته وی، سواد سلامت به معنای توانایی دسترسی به اطلاعات سلامت، درک و ارزیابی این اطلاعات و استفاده از آنها در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با سلامت است و در این میان، ارتقای سواد سلامت روان نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.
نایب‌رئیس جمعیت علمی پیشگیری از خودکشی با اشاره به ظرفیت‌های فناوری‌های دیجیتال در حوزه سلامت روان اظهار کرد: استفاده از ابزارهای دیجیتال، اپلیکیشن‌ها، اینترنت اشیا، فضای مجازی و فناوری‌هایی مانند واقعیت مجازی و واقعیت افزوده می‌تواند در حوزه خودمراقبتی مورد استفاده قرار گیرد.
وی ادامه داد: مطالعات و فراتحلیل‌های متعددی درباره اثربخشی مداخلات دیجیتال انجام شده و شواهد علمی نشان می‌دهد این مداخلات می‌توانند در کاهش افکار خودکشی در افرادی که از آنها استفاده می‌کنند، مؤثر باشند. همچنین خدمات از راه دور و خودمراقبتی دیجیتال نیز در مطالعات مختلف مورد بررسی قرار گرفته و شواهدی درباره اثربخشی آنها وجود دارد.
پیروی تأکید کرد: استفاده از این ظرفیت‌ها باید همواره مبتنی بر شواهد علمی و همراه با توجه به اثربخشی مداخلات باشد و فعالیت‌های علمی و پژوهشی در این حوزه نیز باید ادامه پیدا کند.
رونمایی از پلتفرم فانوس
وی درباره کارکردهای پلتفرم فانوس گفت: این پلتفرم می‌تواند برای متخصصان، معلمان، استادان دانشگاه و سایر افرادی که قصد کمک به فردی در معرض خطر را دارند، اطلاعات و منابع لازم را فراهم کند تا شناخت و آگاهی آنها نسبت به مساله خودکشی افزایش یابد و بتوانند منابع حمایتی و راه‌های کمک به فرد در معرض خطر را شناسایی کنند.
پیروی افزود: یکی از بخش‌های مهم فانوس، پنل متخصصان است که متخصصان می‌توانند در آن ثبت‌نام کنند و به اطلاعات، پروتکل‌ها و ابزارهای مرتبط با پیشگیری از خودکشی دسترسی داشته باشند. همچنین در صورت فراهم شدن زیرساخت‌های لازم، امکان ارائه نوبت، برگزاری جلسات مشاوره و انجام مراقبت و پیگیری نیز در این بستر پیش‌بینی شده است.
وی یکی از خلأهای مهم موجود در حوزه پیشگیری از خودکشی را دسترسی به‌موقع به داده‌ها و اطلاعات مربوط به افراد در معرض خطر عنوان کرد و گفت: امروز ممکن است فردی اقدام به خودکشی کند و در بیمارستان خدمات دریافت کند، اما اطلاعات این فرد برای پیگیری، با فاصله زمانی طولانی در اختیار بخش‌های مربوط قرار گیرد. در حوزه آموزش و پرورش نیز ممکن است اطلاعات مربوط به یک مورد اقدام به خودکشی با تأخیر به دستگاه‌های مسئول برسد.
نایب‌رئیس جمعیت علمی پیشگیری از خودکشی ادامه داد: در حالی که لازم است به محض وقوع یک حادثه، اطلاعات لازم در اختیار متولیانی که مسئول پیگیری وضعیت فرد هستند قرار گیرد تا بتوانند در همان زمان اقدامات لازم را انجام دهند.
پیروی با تأکید بر ضرورت ایجاد یک نظام مراقبت منسجم گفت: فانوس می‌تواند در مسیر غربالگری، ارزیابی خطر خودکشی، درمان و پیگیری، امکان ارتباط میان متخصصان و ارائه خدمات زنجیره‌ای مراقبتی را فراهم کند و در عین حال به ارتقای سواد سلامت جامعه نیز کمک کند.
وی با بیان اینکه فانوس به دنبال ایجاد یک زیرساخت ملی و قابل توسعه است، گفت: این پلتفرم باید از انسجام خانوادگی، دسترسی ملی، پشتیبانی چندکاناله و یک نقطه تماس واحد برخوردار باشد و قابلیت توسعه داشته باشد تا بتوان خدمات جدیدی به آن اضافه کرد.
پیروی خاطرنشان کرد: فردی که خود در معرض خطر قرار دارد می‌تواند از طریق فانوس مورد ارزیابی و خودارزیابی قرار گیرد و از خدمات و اطلاعات حمایتی استفاده کند. همچنین افرادی که قصد کمک به فرد دیگری را دارند می‌توانند از محتوای آموزشی و منابع موجود در این پلتفرم برای شناخت بهتر نشانه‌های خطر و نحوه مداخله و حمایت استفاده کنند.
وی تأکید کرد: هدف این است که فرد در معرض خطر در مسیر مراقبت گم نشود و بتوان برای او یک فرآیند منسجم از ارزیابی، دریافت خدمات تخصصی، مراقبت و پیگیری ایجاد کرد.
پیشگیری از خودکشی به همکاری همه دستگاه‌ها نیاز دارد
همچنین نادر توکلی رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران و رئیس قرارگاه پیشگیری از خودکشی استان تهران در این همایش، با تأکید بر اینکه خودکشی پیش از آنکه یک عدد در آمارها باشد، با یک انسان، یک زندگی و یک خانواده مواجه است، گفت: خودکشی مسئله‌ای انسانی و مرتبط با مسئولیت مشترک همه ما در قبال زندگی انسان‌هاست و پیشگیری از آن نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در سطوح مختلف است.
وی اظهار کرد: در بسیاری از موارد، خودکشی داستانی از رنج است که اگر زودتر دیده شود، جدی‌تر گرفته شود، فرد دسترسی آسان‌تری به حمایت‌های اجتماعی داشته باشد و نظام‌های حمایتی هماهنگ‌تر عمل کنند، می‌توان در آن مداخله کرد.
توکلی با اشاره به دانش جهانی درباره پیشگیری از خودکشی افزود: امروز می‌دانیم که خودکشی قابل پیشگیری است و این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ اما پیشگیری از آن نیازمند اقدامات مجموعه‌ای و هماهنگ در سطوح مختلف است.
رئیس قرارگاه پیشگیری از خودکشی استان تهران ادامه داد: باید افراد در معرض خطر و علائم هشداردهنده به‌موقع شناسایی شوند و این شناسایی در سطوح فرد، خانواده، جامعه و حتی نظام سیاست‌گذاری مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به اهداف برگزاری همایش پیشگیری از خودکشی گفت: این همایش در دو حوزه سیاست‌گذاری و ایجاد شبکه اجتماعی برای پیگیری جدی مسئله خودکشی برگزار شده است.
توکلی تأکید کرد: اگر واقع‌بینانه به مسئله خودکشی نگاه کنیم، مسئولیت آن صرفاً بر دوش روانپزشک، پزشک یا روانشناس نیست، بلکه مجموعه‌ای از عوامل باید در کنار یکدیگر قرار گیرند. به همین دلیل این موضوع را به شکل قرارگاهی و با ایجاد یک شبکه دنبال می‌کنیم.
تشکیل شبکه‌ای برای پیشگیری از خودکشی
رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران با بیان اینکه این دانشگاه خود را صرفاً متولی آموزش و ارائه خدمات نمی‌داند، گفت: این دانشگاه در قبال جامعه مسئولیت اجتماعی دارد و مسئولیت اجتماعی به این معناست که بتوانیم دانش و ظرفیت علمی دانشگاه را برای حل مسائل جامعه به کار بگیریم.
وی افزود: حدود یک سال از فعالیت قرارگاه پیشگیری از خودکشی می‌گذرد و در این مدت اقدامات مختلفی انجام شده است. فعالیت قرارگاه صرفاً به یک جلسه محدود نبوده و جلسات به صورت ماهانه و فصلی برگزار شده است. هدف اصلی نیز ایجاد فضای مشترک برای گفت‌وگو و همکاری میان دستگاه‌های اجرایی، تصمیم‌ساز، مداخله‌گر، خدمات‌رسان و حوزه‌های علمی بوده است.
توکلی ادامه داد: آموزش را به صورت جدی دنبال کردیم و نشست‌های تخصصی و برنامه‌های آموزشی متعددی برگزار شد. همچنین محتواهای آموزشی تخصصی تولید و در اختیار گروه‌های مختلف قرار گرفت و تلاش کردیم دانش تخصصی را به زبانی قابل استفاده برای دستگاه‌های اجرایی تبدیل کنیم.
وی گفت: تلاش کردیم میان دانشگاه، نظام سلامت، سازمان بهزیستی، آموزش و پرورش، دانشگاه‌ها، دستگاه‌های اجتماعی، سازمان پزشکی قانونی، اورژانس، قوه قضاییه و سایر نهادها گفت‌وگو شکل بگیرد و برای هر دستگاه مأموریتی تعریف شود.
رئیس قرارگاه پیشگیری از خودکشی استان تهران با اشاره به تفاوت ساختار، منابع و محدودیت‌های دستگاه‌های مختلف اظهار کرد: مسئله خودکشی به ما یادآوری می‌کند که هیچ دستگاهی به تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی تمام ابعاد این مسئله باشد. ما به یک شبکه نیاز داریم، نه مجموعه‌ای از جزایر جدا از یکدیگر و تلاش قرارگاه نیز شکل دادن به همین شبکه بوده است.
فعالیت‌های قرارگاه با ظرفیت‌های داخلی دانشگاه انجام شد
توکلی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در یک سال گذشته گفت: بخش قابل توجهی از فعالیت‌هایی که طی این یک سال در این حوزه شکل گرفت، با استفاده از ظرفیت‌ها و منابع داخلی دانشگاه و بدون اتکا به حمایت مالی سازمان‌های بیرونی انجام شده است.
وی افزود: این موضوع صرفاً یک مسئله مالی نیست، بلکه یک پیام دارد؛ اگر یک دانشگاه مسئله‌ای را جدی بداند، می‌تواند بخشی از ظرفیت خود را برای حل آن بسیج کند.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران در عین حال تأکید کرد: البته ما به حمایت دستگاه‌ها نیاز داریم و مسیر پیشگیری از خودکشی بدون همکاری دولت، دستگاه‌های اجرایی، نهادهای اجتماعی، جامعه علمی و سازمان‌های مردم‌نهاد به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
فانوس قرار نیست جایگزین خدمات تخصصی شود
توکلی درباره پلتفرم «فانوس» گفت: فانوس قرار نیست جایگزین خدمات تخصصی در نظام سلامت شود، بلکه قرار است نور بیشتری بر مسیر دسترسی به دانش، اطلاعات معتبر و منابع کمک‌کننده بیندازد.
وی ادامه داد: در بخش عمومی این پلتفرم تلاش شده است اطلاعات معتبر و قابل فهمی درباره پیشگیری از خودکشی، نشانه‌های هشداردهنده، نحوه کمک گرفتن، حمایت از فرد در معرض خطر و ابزارهایی مانند برنامه ایمنی در اختیار مردم قرار گیرد.
توکلی افزود: در بخش تخصصی فانوس نیز منابع علمی، راهنماهای بالینی، پروتکل‌های درمانی، ابزارهای ارزیابی، محتواهای آموزشی، مقالات، کتاب‌ها و تجربه‌های برنامه‌های پیشگیری در اختیار متخصصان قرار خواهد گرفت.
رئیس قرارگاه پیشگیری از خودکشی استان تهران تأکید کرد: فلسفه اصلی این پلتفرم این است که دانش پیشگیری از خودکشی فقط در میان گروه کوچکی از متخصصان باقی نماند و افراد نیز بتوانند به اطلاعات معتبر دسترسی داشته باشند.
وی گفت: می‌خواهیم فردی که درباره خود یا یکی از نزدیکانش نگرانی دارد، بداند از کجا می‌تواند کمک بگیرد؛ متخصصان بتوانند به منابع معتبر دسترسی داشته باشند و مدیران و سیاست‌گذاران نیز بتوانند از این ظرفیت استفاده کنند. هدف این است که میان مردم، متخصصان و نظام ارائه خدمات، مسیر ارتباطی روشن‌تری ایجاد شود.
سیاست‌گذاری زمانی ارزشمند است که به اقدام منجر شود
توکلی با اشاره به شعار همایش «سیاست‌گذاری تا اقدام» اظهار کرد: این شعار به یکی از چالش‌های جدی ما در حوزه سلامت اشاره دارد؛ اینکه میان سیاست‌گذاری و اجرا فاصله وجود داشته باشد.
وی خاطرنشان کرد: سیاست زمانی ارزشمند است که به برنامه تبدیل شود و برنامه نیز زمانی ارزشمند خواهد بود که اجرا و به صورت مستمر پایش شود و در نهایت بتواند در زندگی مردم تغییر ایجاد کند.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران افزود: حرکت از سیاست‌گذاری تا اقدام، یعنی ایجاد ارتباط میان سیاست، برنامه، اجرا و پایش مستمر تا اقدامات انجام‌شده بتواند به نتیجه واقعی در زندگی مردم منجر شود.
انتهای پیام/
ارسال نظر