نگاهی بر مراسم سنتی سمنوپزان در اورمیه؛ سمنی ساخلا منی!

به گزارش مملکت آنلاین، سمنو یا با تلفظ ترکیِ «سَمَنی»، خوراکی شیرینی است که از جوانه‌های تازه گندم و آرد، معمولا در اواخر زمستان در جشن زنانه سمنوپزان به دست زنان و دختران تهیه می‌شود و به نشانه زایش و زندگی بر  سفره برکت «برکت سفره‌سی*» گذاشته می‌شود.

سمنوپزان نیز یکی از همین کارهاییست (در اوخر زمستان و یا اویل بهار) که به دلیل روستایی بودن اکثر اهالی ارومیه و داشتن باغاتی سرسبز و بزرگ و یا حیاط‌هایی بزرگ، با محیطی دلنشین و درختان مختلف در خانه و یا باغ با گردهم آمدن همسایه‌ها و یا فامیل، به تهیه‌ی موارد ذکر شده می‌پرداختند.

این روز متفاوت به دلیل طول کشیدن تهیه‌ی سمنو، طوری بود که ابتدا جایی را برای تفریح و مشغولیت کودکان در نظر می‌گرفتند و با درست کردن تاب و ایجاد تفریحات سالم برای فرزندان خود، در مرحله‌ی بعدی اقدام به انجام کارهای مربوطه می‌کردند.

چند روز قبل از روز پخت سمنو، خانم‌هایی که با هم قرار ‌می‌گذارند تا به صورت شراکتی و سهمی در تهیه‌ی سمنو همکاری نمایند، یک نفر را نماینده‌ی خود انتخاب می‌کنند تا گندمی مرغوب (به اندازه‌ی کافی و مقدار لازم) از بازار (بعنوان مثال از بوغدا میدانی) بخرد. بعد از تهیه‌ی گندم نیز طی چند مرحله که در زیر به طور کامل توضیح داده خواهد شد، گندم را برای پخت سمنو آماده می‌کنند.

تهیه‌ی سمنو واقعاً سخت و وقت‌گیر و برای همین، در روزی که قرار است گندم‌های جوانه‌زده را به سمنو تبدیل کنند، نیروی انسانی زیادی لازم است تا کارها سروقت و به درستی انجام گیرد. برای همین خانواده‌هایی که در تهیه‌ی سمنو سهم دارند از بار مسئولیت شانه خالی نمی‌کنند تا علاوه بر کمک کردن در کارها، لذت یک دورهمی دوستانه و صمیمی را نیز از دست ندهند.

طرز تهیه‌ی سمنو:

همانطوری که اشاره شد، برای تهیه‌ی سمنو، مرغوبترین گندم را انتخاب می‌کنند تا محصولی درجه یک به دست بیاید. بعد از تهیه‌ی گندم از بازار، با دقت زیاد آن را تمیز کرده و سپس با آب می‌شویند تا گرد و خاک آن از بین برود. بعد از شستشو، گندم‌ها را به مدت دو روز در ظرف‌هایی، خیس نگه می‌دارند. سپس آن را در بر روی پارچه‌هایی تمیز می‌ریزند و روی گندم‌ها دوباره پارچه‌ای تمیز و خیس می‌کشند تا گندم‌ها حدود 2 سانتیمتر رشد کنند. تا رشد کردن و ساقه دادن گندم‌ها، هر روز پارچه‌ها را خیس می‌کنند. مرحله‌ی رویش ساقه‌ها به گرمای هوا بستگی دارد و معمولاً حدود چهار روز طول می‌کشد.

در مرحله‌‌ی بعدی، گندم‌ها را که ساقه‌های ظریفی دارند، چرخ کرده و می‌کوبند. در گذشته این کار با دست (به صورت گروهی) انجام می‌گرفت ولی در حال حاضر با کمک دستگاه برقی این کار انجام می‌گیرید. بعد از کوبیده‌ شدن گندم‌ها، آنها را در دیگی بزرگ (بعضاً نیز در چندین دیگ مناسب با مقدار گندم) می‌ریزند و مقداری آب اضافه‌ می‌کنند. بعد مشت – مشت از این مخلوط را برداشته و می‌چلانند و از الک رد می‌کنند به طوری که شیره‌ از پوسته‌ی گندم درآید. چرا که شیرینی سمنو از همین شیره‌ی سفید رنگ می‌باشد. در انجام این کار، دقت لازم به عمل می‌آید تا گندم خوب نرم شده و شیره‌ی آن بخوبی گرفته شود.

شیره‌ی آماده شده، در ظروفی با آرد (به مقدار لازم و در دیگی مسی) مخلوط شده و خوب هم زده می‌شود تا آرد بصورت یکنواخت قاطی شده به صورت مایعی رقیق بعمل بیاید. سپس شعله‌ی آتش را روشن می‌کنند تا مایع جوش آید. تا جوش آمدن مایع، نباید از هم زدن آن دست کشید. بعد از اینکه مخلوط به جوش آمد، سرعت هم زدن آن نیز کم می‌شود. بدین ترتیب آن قدر حرارت می‌دهند تا مایع غلیظ شود. در مرحله‌ی غلیظ شدن نیز نباید از هم زدن مایع غافل شد، زیرا سمنو می‌سوزد. این مرحله کاملاً وقتگیر بوده و نیاز به همکاری و توجه بیشتری دارد و عجله‌ای در کار نیست. لحظه‌ای غفلت می‌تواند تمامی زحمات را به باد دهد.

فردی که مخلوط را هم می‌زند، وقتی خسته شد، جای خود را به نفر بعدی می‌دهد. در کنار پخت سمنو، دیگران نیز با صحبت و تعریف خاطرات و خوردن تنقلات و میوه و غذا خوشگذارنی می‌کنند. بعضاً این سمنو نیز با نیت نذری پخت می‌شود و شور و اشتیاق زنان را دوچندان می‌کند. در تمام مدت پخت سمنو نیز صلوات می‌فرستند و برای همدیگر روزهایی خوب و خوش و همراه با عاقبت به خیری آرزو می‌کنند.

بعد از اینکه سمنو به غلظت مناسبی رسید (حدود پنج ساعت) استادکار مقداری آب سرد یا ولرم اضافه می‌کند و کار هم زدن ادامه می‌یابد. بعد از اینکه غلظت معمولی سمنو مشاهده گردید کار پخت آن به پایان می‌رسد و بعد افراد دور دیگ جمع شده و دعا و نیایش می‌کنند و آرزو می‌کنند که سال بعد نیز فرصت و عمری برای این کار داشته باشند.

در طول مدت پخت سمنو، یک نفر این شعر فولکلوریک ترکی را می‌خواند و بقیه تکرار می‌کنند:

سمنی ساخلا منی،

هر یازدا سن یادا سال منی.

سمنی ساخلا منی،

ایل‌‌ده گؤیَردَرم سنی.

گولوش دوغار دوداق‌لاردا سمنی،

بیزیم ائل‌لر اوخور بو نغمه‌نی.

سمنی آی سمنی، ساخلا منی،

دوزوم دؤرد یانینا نرگیس، یاسمنی.

بو بایرام‌دا، هر ایل بایرام‌‌ دوزَلدن،

سوفره‌لر بزه‌ییرسن ازل‌دن،

یاراشیرسان اوتاق‌لارا سمنی.

(‌سمنو مرا نگه دار، تا من هم هر سال تو را سبز کنم. سمنو باعث شادی می‌شود و مردم نغمه‌ و ترانه می‌خوانند. سمنو، تو مرا نگه دار تا دورت گل‌های نرگس و یاسمن بچینم. نه فقط این عید بلکه همه‌ عیدها تو سفره‌ها را تزیین می‌کنی و باعث زیبایی اتاق‌ها می‌شوی)

*برکت سفره‌سی و یا یئددی برکت: سفره‎ایست شبیه سفره «هفت سین» که در مناطق ترک‌نشین مرسوم است.

انتهای پیام/