۵۸ اثر در فهرست موقت ایران برای ثبت جهانی

وی با اشاره به اینکه ایران در سال ۲۰۰۷ فهرست موقت خود را به یونسکو ارائه کرده است، افزود: این فهرست در طول سال‌های گذشته به‌روزرسانی شده و در مواردی نیز جمهوری اسلامی ایران، بر اساس ظرفیت‌های جدید و مطالعات کارشناسی، مکاتباتی را با یونسکو برای افزودن موضوعات و مجموعه‌های واجد شرایط به فهرست موقت انجام داده است.

ایزدی با بیان اینکه فهرست موقت، فهرستی ثابت و غیرقابل بازنگری نیست، تصریح کرد: چنانچه بر اساس بررسی‌های کارشناسی مشخص شود یک اثر یا مجموعه از ظرفیت و معیارهای لازم برای ورود به فرایند ثبت‌جهانی برخوردار است، امکان طرح موضوع و مکاتبه با یونسکو برای قرار گرفتن آن در فهرست موقت وجود دارد؛ پس از پذیرش، فرآیند مطالعات، مستندسازی، تدوین و تکمیل پرونده آغاز می‌شود.

مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث‌فرهنگی ادامه داد: در حال حاضر فهرست موقت ایران شامل ۵۸ اثر و مجموعه است و این فهرست، ذخیره راهبردی کشور برای برنامه‌ریزی‌های آتی در حوزه میراث‌جهانی محسوب می‌شود؛ با این حال قرار نیست همه این پرونده‌ها همزمان و بدون اولویت‌بندی به یونسکو ارسال شوند.

وی تاکید کرد: اولویت‌بندی پرونده‌ها در داخل کشور و بر اساس تشخیص کارشناسی انجام می‌شود و عواملی همچون میزان انطباق با معیارهای یونسکو، ارزش و اهمیت جهانی اثر، کیفیت پرونده، امکان تکمیل مطالعات و مستندات و شرایط اجرایی و حفاظتی، در تعیین اولویت‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد.

ایزدی با اشاره به برخی پرونده‌های موجود در فهرست موقت ایران گفت: پرونده‌هایی مانند قلعه‌های الموت، مسجد امام اصفهان و سیراف در این فهرست قرار داشتند و در مقاطع مختلف، متناسب با اولویت‌های تعیین‌شده، روند تکمیل پرونده آنها دنبال شده است.

وی درباره پرونده سال آینده ایران یعنی سیراف نیز اظهار کرد: سیراف در فهرست موقت ایران قرار دارد و با توجه به ظرفیت‌های این مجموعه، روند تکمیل پرونده آن دنبال شده است. در همین چارچوب، پرونده سیراف برای بررسی و ارزیابی‌های مربوط به ثبت‌جهانی در حال طی مراحل خود است.

مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث‌فرهنگی با اشاره به اینکه در برخی موارد یک موضوع گسترده می‌تواند در مرحله بررسی‌های کارشناسی به یک پرونده مشخص‌تر و منسجم‌تر تبدیل شود، افزود: برای نمونه، در حوزه میراث ساحلی و تاریخی خلیج‌فارس، با توجه به گستردگی موضوع، تمرکز مطالعاتی بر مجموعه‌ای مانند سیراف می‌تواند امکان ارائه یک پرونده منسجم‌تر و برخوردار از ظرفیت‌های لازم برای ارزیابی جهانی را فراهم کند.

ایزدی همچنین به پرونده آسبادهای ایران اشاره کرد و گفت: آسبادها نیز در فهرست موقت ایران قرار دارند و اکنون فرآیند آماده‌سازی و تکمیل پرونده آنها در حال انجام است.

وی درباره دیگر اولویت‌های پیش‌روی ایران برای ثبت‌جهانی اظهار کرد: در کنار پرونده‌هایی که اکنون در مراحل مختلف تکمیل و ارزیابی قرار دارند، موضوعاتی همچون محوطه‌های باستانی و تپه‌های تمدنی، توس و مجموعه مساجد ایرانی نیز از جمله ظرفیت‌هایی هستند که در برنامه‌ریزی‌های مربوط به میراث‌جهانی مورد توجه قرار گرفته‌اند.

مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث‌فرهنگی با اشاره به ظرفیت گسترده میراث معماری ایران در حوزه مساجد گفت: موضوع مساجد ایرانی در فهرست اولیه قرار نداشت، اما با توجه به ظرفیت‌های ارزشمند ایران در زمینه معماری، آرایه‌ها و تنوع گونه‌های مساجد، مکاتبات لازم با یونسکو برای قرار گرفتن این موضوع در فهرست موقت انجام شد و اکنون مطالعات و اقدامات مربوط به آن در حال پیگیری است.

ایزدی همچنین از خانه‌های تاریخی ایرانی به عنوان یکی دیگر از ظرفیت‌های قابل توجه کشور یاد کرد و افزود: معماری خانه‌های ایرانی در پیوند با اقلیم، فرهنگ و شیوه زیست شکل گرفته و تفاوت‌های معناداری میان الگوهای معماری خانه‌ها در مناطق مختلف کشور وجود دارد؛ از این رو، این ظرفیت نیز می‌تواند در مطالعات و برنامه‌ریزی‌های آینده برای ثبت‌جهانی مورد توجه قرار گیرد.

وی درباره طرح برخی آثار جدید برای ورود به فرایند ثبت‌جهانی نیز گفت: ممکن است در آینده، آثار دیگری مانند کلات نادری یا دیگر مجموعه‌های واجد ارزش، بر اساس مطالعات کارشناسی مطرح شوند، اما پیش از آغاز فرآیند تدوین پرونده، باید موضوع از مسیر رسمی و مکاتبات مربوط با یونسکو پیگیری و در صورت پذیرش، اثر وارد فهرست موقت شود.

ایزدی با تاکید بر اینکه ورود یک اثر به فهرست موقت به معنای ثبت قطعی آن در میراث‌جهانی نیست، خاطرنشان کرد: فهرست موقت مرحله‌ای مقدماتی اما بسیار مهم در فرآیند ثبت‌جهانی است و پس از قرار گرفتن اثر در این فهرست، مطالعات و مستندات پرونده تکمیل می‌شود تا در نهایت، بر اساس اولویت‌های کشور و ظرفیت پرونده، برای بررسی و ارزیابی‌های نهایی به یونسکو ارائه شود.

وی افزود: سیاست وزارت میراث‌فرهنگی این نیست که صرفا تعداد بیشتری پرونده را در دستور کار قرار دهد، بلکه هدف، انتخاب هوشمندانه و اولویت‌بندی پرونده‌هایی است که از پشتوانه علمی، مستندات کافی، ارزش جهانی برجسته و امکان حفاظت و مدیریت مؤثر برخوردار باشند.

مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث‌فرهنگی در پایان گفت: تجربه پرونده‌های موفق ثبت‌جهانی ایران نشان داده است که مسیر ثبت‌جهانی نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت، کار کارشناسی مستمر، مستندسازی دقیق و هماهنگی میان دستگاه‌های تخصصی و نهادهای مرتبط است و بر همین اساس، از میان ۵۸ اثر موجود در فهرست موقت، پرونده‌ها بر اساس ظرفیت و اولویت‌های کارشناسی کشور به‌تدریج انتخاب و برای تکمیل و ارائه به یونسکو آماده می‌شوند.